sss
Menu
siema
Dobór koła zębatego: co sprawdzić przed zamówieniem
Masz zużyte koło i znalazłeś podobne, ale nie wiesz, czy będzie pasowało. Sama zgodność modułu i liczby zębów nie potwierdza, że nowe koło zastąpi stare.
Zamiennik: od czego zacząć
-
Odczytaj oznaczenie starego koła
Jeśli widzisz M4 Z18, masz moduł 4 i 18 zębów. Bez oznaczenia zostaje pomiar: zrób zdjęcia obu stron koła i widoku z boku.
-
Zmierz mocowanie i szerokość koła
Otwór, rowek wpustowy, piasta oraz szerokość części uzębionej. Przy zużytym kole pomiary wymagają weryfikacji. Niżej znajdziesz listę wymiarów do sprawdzenia.
-
Porównaj albo wyślij zapytanie
Komplet potwierdzonych parametrów porównaj z dokumentacją kół zębatych modułowych. Przy brakach wyślij zdjęcia i pomiary na info@terson.pl, dopisując, w jakiej maszynie pracuje koło.
Sześć kryteriów doboru
Przed zakupem porównaj te parametry ze starą częścią i wymaganiami przekładni. Każdy z nich ma dalej własne wyjaśnienie.
-
Moduł
Musi być zgodny z kołem współpracującym. Sama liczba zębów nie wystarczy, jeśli moduły się różnią.
-
Liczba zębów
Wyznacza przełożenie, a przy ustalonym module także średnicę podziałową. Policz zęby starego koła.
-
Otwór i rowek wpustowy
Porównaj mocowanie z wymaganiami wału. Tu najczęściej okazuje się, że zamiennik nie pasuje.
-
Szerokość wieńca
Porównaj ją z elementem współpracującym. Zbyt wąski obszar współpracy zwiększa nacisk przy tym samym obciążeniu.
-
Wykonanie uzębienia
Potwierdź zęby proste lub skośne oraz wymagania dotyczące hartowania wieńca.
-
Warunki pracy
Wilgoć, pył, temperatura i kontakt z chemią. Od nich zależy dobór materiału i powłoki.
Jeśli nie masz rysunku ani oznaczeń, prześlij zdjęcia obu stron koła na wprost, widok z boku z widoczną piastą i szerokością wieńca, zbliżenie otworu razem z rowkiem wpustowym oraz zbliżenie uszkodzenia.
Dołącz dostępne pomiary. Linijka w kadrze pomoże ocenić skalę, ale nie zastępuje pomiaru suwmiarką. Zdjęcia służą do rozpoczęcia identyfikacji, nie do ostatecznego potwierdzenia wymiarów.
Moduł: od oznaczenia do pomiaru
Moduł określa wielkość zębów. W kołach prostych jest ilorazem średnicy podziałowej i liczby zębów, wyrażonym w milimetrach.
Najpierw sprawdź oznaczenie i rysunek. Jeśli ich nie masz, policz zęby i zmierz średnicę zewnętrzną. Pozwoli to wstępnie oszacować moduł.
m to moduł w milimetrach, da średnica zewnętrzna w milimetrach, z liczba zębów. Wzór dotyczy koła prostego o standardowym zarysie i standardowej wysokości głowy zęba, bez korekcji uzębienia.
Nie myl modułu ze średnicą całego koła. Koła o różnych modułach nie współpracują prawidłowo, nawet gdy mają tyle samo zębów.
Przy zużytym kole wynik bywa mylący
Starte wierzchołki dają mniejszą średnicę, a przy nieparzystej liczbie zębów suwmiarka nie opiera się na przeciwległych wierzchołkach. Takiego wyniku nie traktuj jako potwierdzenia do zamówienia.
Wzór nie wystarczy też przy korekcji uzębienia, czyli zmianie zarysu zęba przez przesunięcie narzędzia podczas jego wykonania. Koło zrobione do konkretnej przekładni może mieć inną średnicę zewnętrzną niż koło katalogowe o tym samym module.
Jeśli wynik nie zgadza się z dokumentacją, potrzebny jest dokładniejszy pomiar.
Liczba zębów i średnica wyznaczają geometrię przekładni
Przy wymianie zachowaj liczbę zębów starego koła, chyba że świadomie zmieniasz konstrukcję przekładni. Model z dodatkowym zębem nie jest bezpośrednim zamiennikiem.
Liczba zębów wyznacza przełożenie pary, a przy ustalonym module również średnicę podziałową.
d to średnica podziałowa w milimetrach. Wymiar obliczeniowy: średnica umownego okręgu służącego do opisu uzębienia. Nie jest średnicą mierzoną po wierzchołkach zębów.
Dla koła o standardowym zarysie i standardowej wysokości głowy zęba, bez korekcji. Ten sam wzór po przekształceniu służy do oszacowania modułu.
p to odległość między odpowiadającymi sobie punktami sąsiednich zębów, mierzona po łuku okręgu podziałowego. Zgodność podziałki jest jednym z warunków współpracy kół.
z1 to liczba zębów koła napędzającego, z2 napędzanego.
Standardowa odległość osi dla zazębienia zewnętrznego przy kołach bez korekcji. Rozstaw narzucony przez obudowę maszyny ogranicza dobór modułu i liczby zębów.
Powyższe zależności dotyczą kół o zębach prostych. Nie przenoś ich bezpośrednio na koła skośne, dla których rozróżnia się moduł normalny i czołowy. Wzory geometryczne nie zastępują obliczeń wytrzymałościowych.
Sprawdź także kąt przyporu, czyli kąt określający kierunek nacisku między zębami względem stycznej do okręgu odniesienia. W typowym zamienniku powinien odpowiadać parametrom współpracującego uzębienia, a zgodność geometrii oceniaj dla całej pary.
Osadzenie na wale: otwór, rowek i piasta
Otwór musi odpowiadać wymiarom wału i wymaganemu pasowaniu, czyli luzowi lub wciskowi między połączonymi częściami. Oprócz średnicy potrzebna jest tolerancja, czyli dopuszczalne granice wymiaru.
Wstępny pomiar suwmiarką nie zastępuje sprawdzenia wymaganego pasowania.
Co zmierzyć i zanotować
- Średnicę otworu w dwóch prostopadłych kierunkach, ponieważ zużyty otwór może być owalny.
- Szerokość i głębokość rowka wpustowego.
- Średnicę zewnętrzną i długość piasty.
- Położenie piasty względem wieńca: po jednej stronie czy po obu.
- Sposób zabezpieczenia koła przed przesunięciem wzdłuż wału.
Piasta to środkowa część koła otaczająca otwór. Jeśli koło jest mocowane na wpust, czyli element przenoszący moment między wałem a kołem, wymiary rowka są częścią sprawdzenia mocowania.
Typowy przypadek
Uzębienie się zgadza, ale piasta nowego koła jest dłuższa i element nie mieści się między sąsiednimi częściami maszyny. Przed zakupem porównaj cały rysunek wymiarowy i sprawdź, czy otwór jest gotowy do montażu, czy wymaga obróbki.
Szerokość wieńca dopasuj do elementu współpracującego
Zmierz szerokość części uzębionej wzdłuż osi koła, bez wystającej piasty. Wieniec to właśnie część koła, na której znajdują się zęby.
Gdy obciążenie przenosi zbyt wąski fragment uzębienia, rośnie nacisk jednostkowy, czyli nacisk przypadający na jednostkę powierzchni. Nierównomierny kontakt sprzyja nierównomiernemu zużyciu zębów.
Sprawdź szerokość obu kół i ich wzajemne położenie. Jeśli drugie koło jest węższe, wystająca część nowego wieńca nie zwiększy powierzchni współpracy.
Ślad zużycia skupiony przy jednej krawędzi wskazuje na ustawienie wałów. Poszerzenie koła nie usunie przyczyny.
Wykonanie uzębienia dobierz do obciążenia i dynamiki pracy
Wybór obejmuje rodzaj zębów i ewentualne hartowanie wieńca. Uwzględnij obciążenie oraz dynamikę pracy, czyli sposób i częstotliwość zmian obciążenia podczas ruchu.
Zęby proste i skośne
Przy zamienniku zachowaj rodzaj uzębienia. Zęby proste biegną równolegle do osi koła, skośne są nachylone.
Przy zębach skośnych potwierdź:
- kąt pochylenia linii zęba,
- kierunek pochylenia: prawy albo lewy,
- sposób określenia modułu: normalny czy czołowy.
Moduł normalny jest określany w przekroju prostopadłym do linii zęba, czołowy w przekroju prostopadłym do osi koła. Ta sama liczba opisana różnymi rodzajami modułu nie oznacza zgodności.
W zewnętrznej parze na równoległych wałach koła mają przeciwne kierunki pochylenia i jednakową wartość kąta.
Hartowany wieniec: kiedy ma sens
Hartowanie ma sens wtedy, gdy to zużywanie się powierzchni ogranicza czas pracy koła. Zwiększa twardość powierzchni i może poprawić jej odporność na zużycie, ale nie oznacza automatycznie większej odporności zęba na złamanie.
Jeżeli ząb pękł po zablokowaniu mechanizmu, najpierw wyjaśnij przyczynę przeciążenia. Wymiana na koło hartowane może jej nie usunąć.
Materiał i obróbkę dobieraj do obciążenia, uwzględniając stan drugiego koła. Gdy dokumentacja wymaga hartowania, samo oznaczenie „hartowane zęby” nie wystarczy do porównania części.
Potrzebne są wymagania dotyczące twardości i głębokości utwardzenia. Nie da się ich wiarygodnie odczytać ze zdjęcia.
Warunki pracy wpływają na materiał i powłokę
Nowe koło będzie pracowało w tych samych warunkach co poprzednie. Opisz je konkretnie. Zdanie „maszyna jest myta po każdej zmianie” mówi więcej niż określenie „trudne warunki”.
- Wilgoć. Napisz, czy koło pracuje w suchej obudowie, czy jest zalewane. Podaj sposób i częstotliwość mycia maszyny. To pomaga ocenić ochronę przed korozją i sposób smarowania.
- Pył. Dostający się między zęby może przyspieszać ścieranie. Przy powtarzającym się zużyciu sprawdź osłony i czystość środka smarnego.
- Temperatura. Wpływa na właściwości smaru lub oleju. Podaj ją, jeśli jest znana.
- Chemia. Podaj nazwę substancji i jej stężenie. Te dane są potrzebne do oceny materiału i powłoki.
Dobór do nowej konstrukcji
Zacznij od zadania mechanizmu: jaki moment obrotowy ma przenosić, czyli jak silnie ma obracać wałem, i z jaką prędkością pracować.
Następnie ustal przełożenie, czyli stosunek prędkości wejściowej do wyjściowej, oraz miejsce dostępne na przekładnię.
Przy napędzie uruchamianym pod obciążeniem uwzględnij warunki rozruchu. Samo sprawdzenie pracy ze stałą prędkością może nie wystarczyć, bo trwałość zależy również od liczby powtarzających się obciążeń.
Dane do doboru
- Moc i prędkość obrotowa silnika
- Obciążenie na wale koła
- Wymagane przełożenie i dopuszczalny rozstaw osi
- Częstotliwość rozruchów i przewidywane przeciążenia
- Wymagany czas pracy
Dopasowanie wymiarów nie potwierdza wytrzymałości.
Bez obliczeń nie ustalisz, czy koło przeniesie wymagane obciążenie przez zakładany czas. Sprawdź osobno odporność zęba na złamanie i trwałość jego powierzchni.
Jeśli nie potrafisz określić obciążeń lub sprawdzić wytrzymałości przekładni, powierz dobór konstruktorowi. Zrób to przed zamówieniem części, szczególnie przy częstych przeciążeniach lub zmianie dotychczasowego układu napędu.
Pytania przed zamówieniem
Czy można dobrać zamiennik tylko ze zdjęcia?
Zdjęcie pomaga rozpoznać część i ustalić kolejne kroki. Ostateczny dobór wymaga potwierdzenia parametrów, a przy zużytym kole może być potrzebny pomiar dostarczonego wzoru.
Jak sprawdzić moduł koła zębatego?
Zacznij od oznaczeń i rysunku. Dla standardowego koła prostego bez korekcji możesz wstępnie oszacować moduł ze wzoru m = da / (z + 2). Zużycie zębów i sposób pomiaru mogą zafałszować wynik.
Czy ta sama liczba zębów oznacza, że koła będą pasować?
Nie. Liczba zębów jest jednym z sześciu kryteriów doboru. Porównaj pozostałe parametry ze starą częścią i wymaganiami przekładni.
Czy można powiększyć otwór gotowego koła?
Czasem tak, ale zależy to od konstrukcji i materiału koła. Przed zakupem potwierdź możliwość obróbki oraz wytrzymałość części po zmianie otworu.
Czy trzeba wymieniać oba koła?
Sprawdź stan obu, ale nie każda naprawa wymaga wymiany pary. Silnie zużyte koło pozostawione w przekładni może przyspieszyć zużycie nowego.
Czy ta instrukcja dotyczy kół łańcuchowych?
Nie. Opisany dobór dotyczy kół walcowych o uzębieniu zewnętrznym, współpracujących na równoległych wałach. Koło łańcuchowe dobierz do parametrów łańcucha.
Dobór i zamówienie
- Katalog Koła zębate modułowe
- Zdjęcia i parametry info@terson.pl
- Konsultacja +48 71 723 03 50
Terson wykonuje koła na zamówienie z rysunku technicznego albo z dostarczonego wzoru zużytej części.
Koła i listwy zębate są mierzone na współrzędnościowych maszynach pomiarowych ZEISS. Pomiar 3D sprawdza geometrię uzębienia, błąd podziałki, czyli odchylenie od wymaganego rozmieszczenia zębów, oraz kąt przyporu.